ذبيح الله صفا
1582
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
بكتابش مرآت القدس سخن گفتهام كه در چهار باب و خاتمه نگارش يافته است بدين ترتيب : باب اول در طفوليت مسيح و ولادت و پرورش يافتن ، باب دوم در معجزهها و تعليم ، باب سوم در جفاها و محنتها و مرگ مسيح ، باب چهارم در برخاستن مسيح از قبر و رفتن او بر آسمان . خاتمهء ترجمهء قصهء حضرت عيسى . اين كتاب چنان كه در جاى خود ديدهايم ترجمهييست كه مؤلف از اثر لاتينى خود به فارسى ترتيب داده و با آنكه خود نيز هفت سال فارسى مىآموخت همكارى بنام عبد الستار پسر قاسم لاهورى در اين راه براى خود برگزيد « 1 » . تراجم احوال صوفيان بدنبال اين دسته از كتابها كه ذكر كردهايم ، و بيشتر مشتملست بر ذكر حال پيامبران و بزرگان دين ، نوبت مىرسد بنام بردن از كتابهايى كه انحصارا در ترجمهء حال پيشوايان صوفيه ، درين عهد ، نوشته شده است . باز هم درين مورد بايد دست بدامان مؤلفان ساكن هند زنيم و از كوششهاى آنان مدد جوييم . از جملهء اين كتابهاست : سير العارفين در بيان حال سيزده تن از مشايخ بزرگ طريقت چشتيهء هند تأليف حامد بن فضل الله جمالى كنبوى دهلوى معروف به درويش جمالى ( م 942 ه ) . دربارهء او و كتابش بنگريد به بخش پارسىنويسان عهد . نواقب المناقب كه تحرير جديديست از مناقب افلاكى كه بسال 947 ه بدست عبد الوهاب بن جلال الدين محمد همدانى انجام گرفت ، باز بنگريد بقسمت پارسىنويسان عهد . اخبار الاخيار فى اسرار الابرار از عبد الحق بن سيف الدين ترك دهلوى بخارى ، دانشمند و صوفى و مؤلف مشهور صاحب كتابهاى متعدد كه در ذيل ترجمهء حالش بدانها اشاره خواهد شد . وفاتش در 1052 ه اتفاق افتاد . در كتاب مذكور مؤلف ببيان احوال عدهء زيادى از مشايخ طريقههاى مختلف چشتى و قادرى و جز آنها پرداخته و در خاتمه شرحى دربارهء خود و پدرش آورده و آن
--> ( 1 ) - علاوه بر نسخهء كتابخانهء ملى پاريس كه پيش ازين ذكر شده ، يك نسخه ازين كتاب در كتابخانهء ديوان هند بشمارهء فهرست 619 ( ج 1 ، س 250 - 251 ) معرفى شده است .